Ποιοι γιορτάζουν σήμερα, 8 Νοεμβρίου: Μιχάληδες και Γαβριήλ στη γιορτή των Αρχαγγέλων

Ποιοι γιορτάζουν σήμερα, 8 Νοεμβρίου; Η απάντηση κρύβεται σε δύο ονόματα που τα ξέρουν όλοι, ακόμα κι εκείνοι που δεν πατάνε το πόδι τους σε εκκλησία: Μιχαήλ και Γαβριήλ. Η Εκκλησία τιμά τη «Σύναξη» των Αρχαγγέλων, δηλαδή τη συγκέντρωση των πιστών για να υμνήσουν τις ασώματες δυνάμεις, και μαζί τους γιορτάζουν όσοι φέρουν τα ονόματα Μιχαήλ, Μιχάλης, Μιχαέλα, Γαβριήλ, Γαβρίλης και Γαβριέλα. Στο εορτολόγιο της ημέρας αναφέρονται επίσης δύο γυναίκες ασκήτριες, η οσία Ευφροσύνη η νέα και η οσία Μάρθα από το Πσκοφ.

Για χιλιάδες στελέχη της Πολεμικής Αεροπορίας, πάντως, η σημερινή μέρα δεν είναι απλώς μια θρησκευτική ανάμνηση. Είναι αργία.

Από την πτώση του Εωσφόρου στο «Στώμεν καλώς»

Η γιορτή δεν έχει σχέση με κάποιον άγιο που μαρτύρησε. Έχει σχέση με μια κοσμική μάχη, όπως τη διηγείται η παράδοση. Ο Εωσφόρος, ο λαμπρότερος από όλα τα αγγελικά πλάσματα, στράφηκε εναντίον του Θεού επειδή κυριεύτηκε από υπερηφάνεια και παρέσυρε μαζί του ένα ολόκληρο τάγμα, που αποκόπηκε από τον Δημιουργό και έγινε τάγμα δαιμόνων. Τότε ο Αρχάγγελος Μιχαήλ στάθηκε στη μέση του ουρανού και φώναξε δυνατά:

«Στώμεν καλώς, στώμεν μετά φόβου Θεού!»

Ήταν το σύνθημα για να μείνουν οι υπόλοιπες ουράνιες δυνάμεις σταθερές. Έμειναν. Ενώθηκαν και ύμνησαν τον Θεό, και αυτή ακριβώς τη νίκη, τη σταθερότητα και τη χάρη των πιστών αγγέλων γιορτάζει η Εκκλησία κάθε 8η Νοεμβρίου.

Η παράδοση θέλει τον Μιχαήλ προστάτη της δικαιοσύνης και «Ψυχοπομπό», εκείνον που οδηγεί τις ψυχές, ενώ ο Γαβριήλ είναι ο άγγελος των χαρμόσυνων μηνυμάτων, αυτός που μετέφερε στη Θεοτόκο την είδηση του Ευαγγελισμού και ανακοίνωσε τη γέννηση του Ιωάννη του Προδρόμου. Η Εκκλησία, με βάση την Αγία Γραφή και το έργο «Περί ουρανίου ιεραρχίας» του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτη, χωρίζει τους αγγέλους σε εννέα τάγματα και τρεις τριάδες: Σεραφείμ, Χερουβείμ και Θρόνους κοντά στον Θεό· Κυριότητες, Δυνάμεις και Εξουσίες· Αρχές, Αρχαγγέλους και Αγγέλους πιο κοντά στους ανθρώπους.

Ο φρουρός των αιθέρων και τα τάματα στη θάλασσα

Στις 11 Ιουνίου 1954 το Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας ανακήρυξε τον Αρχάγγελο Μιχαήλ προστάτη της Πολεμικής Αεροπορίας, βλέποντας στο πρόσωπό του τον άγρυπνο φρουρό του ουρανού. Έκτοτε η 8η Νοεμβρίου είναι επίσημη αργία για την Αεροπορία, οι βάσεις σε όλη τη χώρα ανοίγουν συχνά τις πύλες τους στο κοινό και οργανώνονται αεροπορικές επιδείξεις.

Στην αγιογραφία ο Μιχαήλ εικονίζεται ως αρχιστράτηγος, με θώρακα και χλαμύδα αξιωματικού, κρατώντας πύρινο σπαθί ή λόγχη, σύμβολο της θείας δικαιοσύνης· σε μεταγενέστερες εικόνες πατά νικημένο δαίμονα και κρατά ένα βρέφος σε σπάργανα, που συμβολίζει την ψυχή την οποία οδηγεί στον ουρανό. Ο Γαβριήλ έχει ηπιότερη μορφή, φωτεινά χρώματα και κρίνο ή σκήπτρο, σημάδι ότι μεταφέρει επίσημο μήνυμα.

Ο κόσμος, πάντως, δεν τιμά τους αρχαγγέλους μόνο με εικόνες. Στον Μανταμάδο της Λέσβου η ανάγλυφη εικόνα του Ταξιάρχη Μιχαήλ είναι από τα μεγαλύτερα προσκυνήματα της Ορθοδοξίας, με την παράδοση να λέει πως δεν ζωγραφίστηκε αλλά πλάστηκε από χώμα και από το αίμα μοναχών που σφάγησαν στη μονή. Στον Πανορμίτη της Σύμης, οι πιστοί από κάθε γωνιά του πλανήτη ρίχνουν στη θάλασσα μπουκάλια με τα τάματα και τις προσευχές τους, με τη βεβαιότητα ότι θα φτάσουν στον όρμο. Στη λίστα των ιστορικών μονών προστίθενται οι Ταξιάρχες στο Αίγιο, το καστρομονάστηρο του 16ου αιώνα στη Σέριφο και το μοναστήρι του 12ου αιώνα στο Πήλιο, που σήμερα λειτουργεί ως γυναικείο κοινόβιο.

Όσοι λοιπόν γιορτάζουν σήμερα, έχουν κάτι παραπάνω από ένα όνομα να γιορτάσουν: έχουν μια μέρα που ενώνει την εκκλησιαστική παράδοση με την πολεμική ιστορία της χώρας και με μερικά από τα πιο παράξενα και αγαπημένα προσκυνήματα της Ελλάδας.