2 Νοεμβρίου: Ποιοι γιορτάζουν σήμερα – πέντε μάρτυρες και μια πυρά που δεν έκαψε

Ένας Πέρσης βασιλιάς που έμεινε ξαφνικά κωφός και άλαλος, μια πυρά που έσβησε από μπόρα την ώρα που έκαιγε και πέντε αυλικοί που προτίμησαν το καμίνι από την αποστασία. Το εορτολόγιο της 2 Νοεμβρίου δεν είναι μια στεγνή λίστα με ονόματα: είναι από τα πιο κινηματογραφικά συναξάρια του χρόνου.

Σήμερα, Δευτέρα 2 Νοεμβρίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη των Ακινδύνου, Αφθονίου, Πηγασίου, Ελπιδοφόρου (ή Ελπιδηφόρου, όπως τον γράφει ο συναξαριστής) και Ανεμποδίστου. Γιορτάζουν δηλαδή όσοι φέρουν τα ονόματα αυτά και τις γυναικείες παραλλαγές τους.

Πέντε αυλικοί, μία ομολογία

Κατά την παράδοση έζησαν τον 4ο αιώνα στην Περσία, στα χρόνια του Σαπώρ Β΄, και υπηρετούσαν ως αξιωματούχοι στο παλάτι. Ο διωγμός εναντίον των χριστιανών ήταν τότε σκληρός, καθώς η πίστη τους αντιμετωπιζόταν με καχυποψία λόγω της σχέσης με τη χριστιανική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Όταν αποκαλύφθηκε ότι ανήκαν στην κοινότητα, οδηγήθηκαν ενώπιον του βασιλιά και διατάχθηκαν να θυσιάσουν στους θεούς της περσικής θρησκείας. Αρνήθηκαν.

Μαστιγώθηκαν και ρίχτηκαν σε μεγάλη φωτιά. Ο συναξαριστής περιγράφει ότι η προσευχή τους έφερε θύελλα με καταρρακτώδη βροχή, που έσβησε τις φλόγες. Ο Σαπώρ εξαγριώθηκε, άρχισε να βλαστημά και ο Ακίνδυνος τον επέπληξε — και τότε ο βασιλιάς έμεινε ακαριαία κωφός και άλαλος. Ο μάρτυρας τον λυπήθηκε και, σύμφωνα πάντα με τη διήγηση, τον θεράπευσε με την προσευχή του.

Το «θαύμα» έφερε αλυσιδωτές μεταστροφές. Ένας από τους βασανιστές, ο Αφθόνιος, είδε τους Αγίους αβλαβείς πάνω σε πυρακτωμένα σιδερένια κρεβάτια, ομολόγησε τον Χριστό και αποκεφαλίστηκε πρώτος. Ακολούθησε ο συγκλητικός Ελπιδοφόρος, μαζί με πλήθος Περσών — ανάμεσά τους, κατά μία εκδοχή, και η μητέρα του ίδιου του βασιλιά.

Στον Ελπιδοφόρο ο Σαπώρ ζήτησε να «φανεί λογικός», αφού ως μορφωμένος άνθρωπος μπορούσε να ξεχωρίσει το ψέμα από την αλήθεια. Η απάντηση ήρθε ευθεία: γι' αυτό ακριβώς πιστεύει στον Χριστό, επειδή Αυτός είναι «η οδός και η αλήθεια και η ζωή». Εξαγριωμένος, ο βασιλιάς τον αποκεφάλισε. Οι υπόλοιποι τρεις ρίχτηκαν σε λάκκο με πεινασμένα θηρία, που όμως κάθισαν δίπλα τους σαν ήμερα κατοικίδια, και τελικά σε αναμμένο καμίνι. Εκεί, στις 2 Νοεμβρίου του 330, παρέδωσαν τις ψυχές τους ψάλλοντας.

Να το πούμε καθαρά: οι διωγμοί των χριστιανών στην Περσία των Σασσανιδών είναι ιστορικό γεγονός, τα θαυμαστά επεισόδια όμως ανήκουν στην αγιολογική παράδοση και δεν είναι ιστορικά εξακριβωμένα.

Ο εικονομάχος, ο ληστής και οι υπόλοιποι

Την ίδια μέρα η Εκκλησία τιμά τον Αντώνιο τον Ομολογητή, μια από τις πιο ενδιαφέρουσες μορφές της Εικονομαχίας. Αρνήθηκε να συμβιβαστεί με την αναζωπύρωση του διωγμού κατά των εικόνων επί Λέοντα Ε΄ του Αρμένιου, έχασε βίαια το αξίωμα του Αρχιεπισκόπου Δυρραχίου, βασανίστηκε και εξορίστηκε. Με την αναστήλωση των εικόνων δικαιώθηκε και το 843 εξελέγη Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης. Εξαντλημένος από τις κακουχίες, πέθανε στις 2 Νοεμβρίου του 844.

Ξεχωριστή περίπτωση ο όσιος Κυπριανός. Τον 16ο αιώνα ήταν αρχηγός άγριας συμμορίας ληστών στην περιοχή της λίμνης Λάντογκα και του ποταμού Βολχόφ, σε διαρκή πόλεμο με αντίπαλες ομάδες. Πιάστηκε αιχμάλωτος, δέθηκε με βαριές αλυσίδες και περίμενε φρικτό θάνατο. Τη νύχτα είδε στον ύπνο του τον όσιο Αδριανό της Μονής Οντρούσσοφ να του λέει πως ελευθερώνεται — και οι αλυσίδες έπεσαν μόνες τους. Έτρεξε στο μοναστήρι και έμαθε ότι ο γέροντας δεν είχε βγει ποτέ από το κελί του, αλλά προσευχόταν όλο το βράδυ γι' αυτόν. Έπεσε στα πόδια του, ζήτησε συγχώρεση και έγινε μοναχός.

Στο εορτολόγιο αναφέρονται επίσης οι μάρτυρες Αττικός, Ευδόξιος, Αγάπιος, Μαρίνος, Ωκεανός, Ευστράτιος, Καρτέριος, Νικοπολιτιανός, Στυράκιος και Τωβίας εν Σεβαστεία, οι Κυριακή, Δομνίνα και Δόμνα, ο όσιος Μαρκιανός «ο εν Κύρω», οι τρεις Μάρτυρες του Αγρινίου, οι Συγκλητικοί Μάρτυρες, οι νεομάρτυρες Λάμπρος και Θεόδωρος στο Βραχώρι και ο Γαβριήλ ο διά Χριστόν Σαλός.

Για όσους κοιτάζουν τον ουρανό: ο ήλιος ανατέλλει στις 06:51 και δύεται στις 17:26, με τη σελήνη στην 21η ημέρα της. Αύριο, Τρίτη 3 Νοεμβρίου, δεν υπάρχει γνωστή ονομαστική γιορτή· η Εκκλησία τιμά τους Ακεψιμά, Ιωσήφ και Αειθαλά, καθώς και τον ιερομάρτυρα Γεώργιο τον Νεαπολίτη.