Η Ρωσία υψώνει τη σημαία της στα δεξαμενόπλοια του σκιώδους στόλου

Ο «σκιώδης στόλος» της Ρωσίας αλλάζει ρότα και σημαία. Δεξαμενόπλοια που για χρόνια έπλεαν στη Βαλτική και τη Βόρεια Θάλασσα κάτω από σημαίες τρίτων χωρών, ώστε να ξεφεύγουν από τον εντοπισμό και τις κυρώσεις, περνούν σταδιακά στο ρωσικό νηολόγιο. Δεν πρόκειται για διαδικαστική λεπτομέρεια: μαζί με τη σημαία έρχεται και η κρατική «ομπρέλα» — και, όπως εκτιμούν ειδικοί, το νομικό πάτημα ώστε ρωσικά πολεμικά πλοία να στέκονται δίπλα στα τάνκερ.

Για την ώρα, πάντως, η κίνηση διαβάζεται και ως παραδοχή αδυναμίας. «Η Ρωσία αναγκάζεται να συνδέσει ξανά το όνομά της με αυτά τα πλοία, επειδή όλο και πιο συχνά πλοία του σκιώδους στόλου σταματούνται», λέει ο Γιοχάνες Πέτερς, πολιτικός επιστήμονας και ειδικός σε θέματα θαλάσσιας ασφάλειας. Στόχος, σύμφωνα με τον ίδιο, να ανέβει ο πήχης για όποιον σκέφτεται να κινηθεί εναντίον τους.

Τα βαρέλια κυλούν, τα έσοδα πέφτουν

Παρά τις κυρώσεις, ο όγκος δεν μαζεύεται. Τον Σεπτέμβριο η Ρωσία έβγαλε στις θάλασσες περίπου 4,1 εκατ. βαρέλια αργού την ημέρα, κατά στοιχεία της S&P Global — 8% περισσότερα από τον προηγούμενο μήνα και 3% πάνω από πέρυσι. Αγοραστές παραμένουν, μεταξύ άλλων, η Κίνα και η Ινδία. Τα έσοδα ωστόσο από πετρέλαιο και φυσικό αέριο έπεσαν στα 5,01 δισ. ευρώ, μειωμένα κατά 22% σε ετήσια βάση, σύμφωνα με το ανεξάρτητο ρωσικό μέσο «The Bell». Χρήματα απαραίτητα για έναν πόλεμο που η Μόσχα διεξάγει από τις αρχές του 2022.

Η στροφή φαίνεται και στα χαρτιά. Το τρίτο τρίμηνο, 84 δεξαμενόπλοια που φέρονται να ανήκουν στον σκιώδη στόλο γράφτηκαν στο ρωσικό μητρώο, όπως καταγράφει το KSE Institute του Κιέβου. Στα τέλη του 2024 μόλις το 4,3% των παραδόσεων του δικτύου γινόταν υπό ρωσική σημαία· στις αρχές του 2026 το ποσοστό είχε σκαρφαλώσει στο 19,5%. Σχεδόν ένα στα πέντε πλοία, δηλαδή, ταξιδεύει πλέον με τα χρώματα της χώρας που υποτίθεται ότι παρακάμπτει.

Σκηνικό στη Βαλτική

Το τι σημαίνει αυτό φάνηκε πρόσφατα ανοικτά του Ρούγκεν. Το «Sled», δεξαμενόπλοιο σχεδόν 190 μέτρων με σημαία Μπαχαμών και φορτίο ρωσικού αργού, έμεινε για λίγο ακίνητο ανάμεσα στο γερμανικό νησί και το δανικό Μον. Στην περιοχή βρέθηκαν, κατά πληροφορίες, δύο ρωσικά πολεμικά — ανάμεσά τους το «Aleksandr Shabalin», που εδρεύει στο Καλίνινγκραντ — τα οποία ενδέχεται να το συνόδευαν. Δεν έχει διευκρινιστεί αν το πλοίο ανήκει όντως στον σκιώδη στόλο.

Η Βαλτική είναι κρίσιμη δίοδος: πάνω από τέσσερα στα δέκα βαρέλια που φεύγουν διά θαλάσσης περνούν από εκεί, σύμφωνα με την υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών της Ουκρανίας. Γι' αυτό και κάθε αλλαγή σημαίας στη συγκεκριμένη θάλασσα μετράει διπλά.

«Πρόκειται πρωτίστως για ένα κλίμα απειλής που δημιουργεί η Ρωσία».

Ο Πέτερς εξηγεί ότι με ξένη σημαία η Μόσχα μπορούσε να δηλώνει άσχετη και να μπλοκάρει ελέγχους· τώρα πια δεν έχει αυτή τη δικαιολογία, κάτι που ο ίδιος χαρακτηρίζει στρατηγική ήττα. Ταυτόχρονα κερδίζει χρόνο: όποιος θέλει να σταματήσει ένα πλοίο υπό ρωσική σημαία πρέπει να υπολογίσει και το ενδεχόμενο κρατικής αντίδρασης.

Το στοίχημα για Βρυξέλλες και Ουάσιγκτον

Ο στόλος παραμένει γερασμένος, συχνά ανασφάλιστος και κακοσυντηρημένος, με τα πλοία να σβήνουν τους αναμεταδότες θέσης. «Ο σκιώδης στόλος αποτελεί μάστιγα», λέει η Ελίζαμπεθ Μπρόου από το Atlantic Council, καθώς, όπως υποστηρίζει, δεν συμφέρει κανέναν να πλέουν αυτά τα σκάφη στις θάλασσες του κόσμου. Κατά την S&P Global, το δίκτυο καλύπτει πλέον σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου δυναμικού σε δεξαμενόπλοια πετρελαίου. Ανάλογες πρακτικές έχουν κατηγορηθεί ότι ακολουθούν το Ιράν και η Βενεζουέλα.

Την ίδια στιγμή, η Ουάσιγκτον δείχνει να χαλαρώνει. Ο υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ διαβεβαιώνει ότι «δεν αίρονται κυρώσεις» και ότι η κυβέρνηση μετατρέπει τα «σκοτεινά» δεξαμενόπλοια σε νόμιμα, με επενδυτές να αγοράζουν ακινητοποιημένα πλοία και να τα ξαναβάζουν σε δουλειά. Λεπτομερές σχέδιο ωστόσο δεν έχει παρουσιαστεί, ενώ η συμφωνία Τραμπ – Πούτιν για το ρωσικό ντίζελ, λίγο πριν τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, έχει προκαλέσει αντιδράσεις σε Κίεβο και Ευρώπη.

Ο Μάικλ Κάρπεντερ από το IISS προειδοποιεί ότι μια τέτοια χαλάρωση «επιβραβεύει τον επιτιθέμενο» και θα έφερνε τις δύο πλευρές του Ατλαντικού σε στρατηγική αντιπαράθεση. Αν οι ΗΠΑ κάνουν πίσω, το βάρος πέφτει στους Ευρωπαίους — που όμως, όπως σημειώνει ο Μπεν Χάρις του Brookings, διαθέτουν λιγότερο ισχυρά εργαλεία πίεσης.

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι απλό και δυσάρεστο: πόσα από αυτά τα πλοία θα συνεχίσουν να ταξιδεύουν αλώβητα, και ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό αν ένα γερασμένο, ανασφάλιστο τάνκερ σταματήσει για καλά σε κάποιο στενό;