Η Κομισιόν προβλέπει συνταξιοδότηση στα 68 έως το 2030 στην Ελλάδα και στα 72 μακροπρόθεσμα

Συνταξιοδότηση στα 68 έτη, από τα 67 που ισχύουν σήμερα, βλέπει για την Ελλάδα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως τα τέλη του 2030. Η εκτίμηση περιλαμβάνεται στον πρώτο τόμο του Ageing Report 2027, της έκθεσης που υπογράφουν η Γενική Διεύθυνση Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών Υποθέσεων (DG ECFIN) και η Επιτροπή Οικονομικής Πολιτικής (EPC), και δεν είναι «κακό σενάριο»: είναι η κεντρική προβολή με βάση το ισχύον θεσμικό πλαίσιο και τις δημογραφικές παραδοχές της Eurostat.

Το πιο εντυπωσιακό νούμερο έρχεται πιο μετά. Στις μακροπρόθεσμες προβολές το κανονικό όριο σκαρφαλώνει ως τα 72 έτη – το δεύτερο υψηλότερο στην ΕΕ, πίσω μόνο από τα 74 της Δανίας και μπροστά από τα 71,6 της Ιταλίας. Για μια χώρα που γερνά και ταυτόχρονα αδειάζει, το «παράθυρο» της σύνταξης κλείνει όλο και αργότερα.

Ο μηχανισμός που οδηγεί εκεί υπάρχει ήδη από το 2021: τα όρια συνδέονται με τη μεταβολή του προσδόκιμου ζωής στα 65 και επανεξετάζονται κάθε τρία χρόνια. Ωστόσο ουδέποτε ενεργοποιήθηκε. Το 2021 η αναπροσαρμογή ακυρώθηκε, γιατί η πανδημία έριξε το προσδόκιμο ζωής· το 2024 δεν άναψε ξανά, καθώς η αύξηση σε σχέση με το 2010 ήταν μικρότερη από ένα έτος. Έτσι μείναμε στα 67 για την κανονική και στα 62 για την πρόωρη σύνταξη – κληρονομιά των μνημονιακών μεταρρυθμίσεων του 2012 και του 2014, που είχαν ανεβάσει τα όρια από τα 65 και τα 60 αντίστοιχα.

Η δημογραφική «βόμβα» πίσω από την αύξηση

Το γιατί είναι αμείλικτο. Σύμφωνα με την έκθεση, ο πληθυσμός της Ελλάδας πέφτει από 10,4 εκατομμύρια σήμερα στα 9,2 το 2050 και στα 7,6 το 2080 – απώλεια 2,7 εκατομμυρίων, δηλαδή πάνω από το ένα τέταρτο της χώρας, μία από τις μεγαλύτερες συρρικνώσεις στην Ένωση. Η γονιμότητα ανεβαίνει με το σταγονόμετρο, από 1,20 παιδιά ανά γυναίκα σε 1,45 το 2080, όταν για να αναπληρωθούν οι γενιές χρειάζονται 2,1. Η καθαρή μετανάστευση, που σήμερα φτάνει τα 41.700 άτομα, πέφτει στις 13.000 το 2030.

Το αποτέλεσμα φαίνεται καθαρά στην ηλικιακή πυραμίδα: οι άνω των 65 ετών περνούν από το 23,9% στο 34,6% του πληθυσμού και οι άνω των 80 σχεδόν διπλασιάζονται, από 7,2% σε 14,9%. Οι απασχολούμενοι 20-64 ετών μειώνονται από 4,2 εκατομμύρια σε 3,4 το 2050 και 2,9 το 2080, το εργατικό δυναμικό χάνει 1,58 εκατομμύριο άτομα – πτώση 34%. Ο δείκτης εξάρτησης των ηλικιωμένων κορυφώνεται στο 85,5% το 2050: σχεδόν ένας μη ενεργός άνω των 65 για κάθε εργαζόμενο.

Η πίεση θα πέσει κυρίως στους σημερινούς 55άρηδες και 60άρηδες. Η συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας ανεβαίνει από το 63,8% στο 77%, ενώ για την ομάδα 65-69 ετών σχεδόν τριπλασιάζεται, από 17,9% σε 53,8%. Η έκθεση αναγνωρίζει πάντως και το τίμημα: όσο ανεβαίνει η ηλικία, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος μερικής ή πλήρους αναπηρίας, με ό,τι σημαίνει αυτό για ανθρώπους σε βαριές δουλειές.

Τρία σενάρια, ένα ερώτημα: ποιος πληρώνει

Το Ageing Report δεν αρκείται σε μία εκδοχή. Εξετάζει τρία σενάρια: την πλήρη σύνδεση των ορίων με το προσδόκιμο ζωής, το «πάγωμα» των σημερινών ορίων στα επίπεδα του 2026 και τη μείωση των ποσοστών αναπλήρωσης έως 10%. Οι επιπτώσεις στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ ως το 2080 υπολογίζονται θετικές, από 1,2% έως 1,5%, σε συνδυασμό με άλλες παραμέτρους, όπως οι γεννήσεις και η παραγωγικότητα.

Εδώ χρειάζεται ψυχραιμία: η Κομισιόν δεν νομοθετεί για τις ελληνικές συντάξεις. Πρόκειται για προβολές, όχι για αποφάσεις ή οδηγίες. Το ερώτημα όμως είναι πολιτικό και δεν απαντιέται με μια υποσημείωση. Η Ελλάδα έχει ήδη νόμο που δένει τα όρια με το προσδόκιμο ζωής – απλώς δεν τον εφαρμόζει εδώ και χρόνια, αφήνοντας την εντύπωση ότι το θέμα «παγώνει» διακριτικά. Κανείς δεν έχει εξηγήσει στους ασφαλισμένους τι θα γίνει στην επόμενη τριετή επανεξέταση.

Και το δημογραφικό δεν λύνεται μόνο με μεγαλύτερη ηλικία εξόδου. Χωρίς στήριξη της οικογένειας, χωρίς ουσιαστική στεγαστική και μεταναστευτική πολιτική, η χώρα θα κληθεί να πληρώνει ολοένα περισσότερες συντάξεις με ολοένα λιγότερα χέρια. Το επόμενο διάστημα αναμένεται να φανεί αν η κυβέρνηση θα ανοίξει τη συζήτηση με στοιχεία – ή θα περιμένει την επόμενη έκθεση για να ανακαλύψει ξανά το πρόβλημα.