Η Αθήνα λέει στην Άγκυρα ότι το διεθνές δίκαιο είναι σαφές για το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου

Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο «Abeille Marengo» θα εκτελέσει κανονικά τις έρευνες για το υποθαλάσσιο καλώδιο που θα συνδέσει ηλεκτρικά την Ελλάδα με την Κύπρο, μέσα σε ελληνικά και κυπριακά χωρικά ύδατα, και η Άγκυρα δεν έχει κανέναν λόγο να εγκρίνει τίποτα. Αυτό ήταν το μήνυμα που έστειλαν διπλωματικές πηγές της Αθήνας, λίγες ώρες αφού το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε ότι «ακύρωσε» τις NAVTEX Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας και ότι λείπει η δική του συγκατάθεση για τις εργασίες.

«Οι εργασίες του γαλλικού ερευνητικού πλοίου VB Abeille Marengo θα προχωρήσουν βάσει του επιχειρησιακού προγραμματισμού της εταιρείας, σε ελληνικά και κυπριακά χωρικά ύδατα και σε περιοχές ελληνικής και κυπριακής υφαλοκρηπίδας»

Η ίδια απάντηση περιείχε και μια φράση που δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας: «το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας είναι σαφές και δεν χωρεί διαφορετικών ερμηνειών».

Από το Ηράκλειο στην αντι-NAVTEX

Η αλληλουχία ξεκίνησε την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου, όταν ο σταθμός Ηρακλείου εξέδωσε αναγγελία προς ναυτιλλομένους για τις έρευνες και την πόντιση του καλωδίου. Η ελληνική NAVTEX καλύπτει διάστημα από τις 6 Νοεμβρίου έως τις 6 Μαρτίου 2027 και αφορά το Ανατολικό και Νοτιοανατολικό Κρητικό Πέλαγος καθώς και την Ανατολική Μεσόγειο. Προηγήθηκε η ολοκλήρωση της αδειοδοτικής διαδικασίας: αίτημα της γαλλικής εταιρείας NEXANS, που ενεργεί για λογαριασμό της GSI, δηλαδή της εταιρείας που έχει αναλάβει το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης, θετική γνωμοδότηση της αρμόδιας διυπουργικής επιτροπής και, τέλος, απόφαση του υπουργού Εξωτερικών.

Λίγες ώρες αργότερα ήρθε η τουρκική αντι-NAVTEX και ακολούθησε, αργά το βράδυ, η ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών. Σε αυτήν η Άγκυρα υποστηρίζει ότι πλοίο υπό γαλλική σημαία σχεδιάζει θαλάσσια επιστημονική έρευνα «χωρίς άδεια» μέσα σε περιοχή που θεωρεί δική της υφαλοκρηπίδα, με βάση τα εξωτερικά όρια που γνωστοποίησε μονομερώς στα Ηνωμένα Έθνη στις 18 Μαρτίου 2020. Στην ίδια ανακοίνωση αναφέρεται ότι η διαδικασία «συγκατάθεσης» για το τμήμα των εργασιών που η Τουρκία διεκδικεί δεν έχει ολοκληρωθεί, ενώ η Κυπριακή Δημοκρατία αναφέρεται ως «Ελληνοκυπριακή Διοίκηση Νότιας Κύπρου».

Το ουσιαστικό ζήτημα δεν είναι η ρητορική αλλά ο χάρτης. Με βάση τη μονομερή γνωστοποίηση του 2020, οι τουρκικές διεκδικήσεις φτάνουν να επικαλύπτουν ακόμη και θαλάσσιες περιοχές που ανήκουν στην ελληνική ΑΟΖ, όπως αυτή οριοθετήθηκε με την ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία. Αν η λογική της Άγκυρας γινόταν δεκτή, κάθε έρευνα στην περιοχή θα περνούσε από τουρκική έγκριση — κάτι που η Αθήνα απορρίπτει ως νομικά ανύπαρκτο.

Ενημέρωση, όχι άδεια

Η ελληνική πλευρά κρατά μια λεπτή γραμμή. Αίτημα άδειας προς την Τουρκία δεν πρόκειται να κατατεθεί, όμως δεν υπάρχει αντίρρηση να ενημερωθεί η Άγκυρα για τις κινήσεις του πλοίου. Επειδή τέτοια πρόβλεψη στο Διεθνές Δίκαιο δεν υπάρχει, μια τέτοια κίνηση θα πρέπει να διαβαστεί ως ένδειξη «καλής θέλησης» και «συνεννόησης», ώστε αφενός να μην κλιμακωθεί η ένταση και αφετέρου οι έρευνες να συνεχιστούν χωρίς εμπόδια.

Η διάκριση ανάμεσα στην ενημέρωση για λόγους ασφάλειας της ναυσιπλοΐας και στο αίτημα αδειοδότησης είναι το σημείο όπου η Αθήνα δεν δείχνει διατεθειμένη να υποχωρήσει. Η δεύτερη θα μπορούσε να εκληφθεί ως αναγνώριση τουρκικής αρμοδιότητας εκεί όπου η Ελλάδα ασκεί δικαιώματα που της δίνει το διεθνές δίκαιο. Οι τουρκικοί ισχυρισμοί, άλλωστε, δεν σημαίνει ότι ανταποκρίνονται και στην πραγματικότητα — και το γεγονός ότι η Άγκυρα εξέδωσε αντι-NAVTEX δείχνει ακριβώς ότι δεν της ζητήθηκε καμία άδεια.

Στο παρασκήνιο κρίσιμο ρόλο παίζει το Παρίσι, που έχει αναλάβει την επικοινωνία με την τουρκική πλευρά για να εξασφαλιστεί η ομαλή συνέχιση των εργασιών. Στην Αθήνα δεν προεξοφλούν νέα κρίση ανάλογη με εκείνη στην Κάσο το καλοκαίρι του 2024, αν και το ερώτημα παραμένει: μπορεί να γίνει αυτή η επικοινωνία χωρίς να δοθεί η εντύπωση ότι η Τουρκία αποκτά δικαίωμα έγκρισης;

Η τουρκική ανακοίνωση, πάντως, κλείνει με αναφορά στη συνεργασία, τον διάλογο και τον συντονισμό στην περιοχή. Μια πόρτα ανοιχτή για διπλωματικές επαφές — όχι όμως και παραίτηση από τις διεκδικήσεις. Το επόμενο τεστ θα είναι στο νερό: αν το «Abeille Marengo» ξεκινήσει τις βυθομετρήσεις και η Άγκυρα μείνει στις ανακοινώσεις ή επιχειρήσει να τις παρεμποδίσει.