Εκλογές ΗΠΑ: το Κογκρέσο περνά στους Δημοκρατικούς, τι αλλάζει για τον Τραμπ

Η ετυμηγορία είναι σαρωτική: οι Δημοκρατικοί επικράτησαν στη λαϊκή ψήφο για τη Βουλή των Αντιπροσώπων με περιθώριο που άγγιξε τις 13 ποσοστιαίες μονάδες, το μεγαλύτερο που έχει καταγράψει οποιοδήποτε κόμμα σε ενδιάμεσες εκλογές από το 1976. Και δεν έμειναν εκεί. Από τον Ιανουάριο ελέγχουν και τα δύο σώματα του Κογκρέσου, κάτι που αλλάζει άρδην τους κανόνες του παιχνιδιού για τον Λευκό Οίκο.

«Προσποιηθείτε ότι είμαι στο ψηφοδέλτιο», ζητούσε επίμονα ο Ντόναλντ Τραμπ τους τελευταίους μήνες της εκστρατείας — 47 φορές μέσα στο φθινόπωρο, κατά την καταγραφή των πηγών. Οι ψηφοφόροι ανταποκρίθηκαν, με τρόπο που σίγουρα δεν είχε στο μυαλό του.

Η οργή είχε πρόσωπα συγκεκριμένα: τιμές καυσίμων στα ύψη, ένας πόλεμος στο Ιράν που δεν έλεγε να τελειώσει, δασμοί που ακρίβυναν το ράφι και καταγγελίες για κερδοσκοπία από τον πρόεδρο και τον στενό του κύκλο. Το κύμα έφτασε ακόμη και σε πολιτείες που θεωρούνταν ασφαλή προπύργια των Ρεπουμπλικανών, ενώ δύο υποψήφιοι για τη Γερουσία που είχε επιλέξει προσωπικά ο Τραμπ — ο Κεν Πάξτον στο Τέξας και η Νταρλίν Γκράχαμ στη Νότια Καρολίνα — ηττήθηκαν.

Ο πρόεδρος έσπευσε να μαζέψει τα προσχήματα: «Δεν ήμουν στο ψηφοδέλτιο γιατί αν ήμουν σε αυτό, δεν θα μπορούσαμε να συγκρατήσουμε τον κόσμο από το να πάει να ψηφίσει», είπε το βράδυ της Τρίτης. Λίγο νωρίτερα, όμως, ο ίδιος είχε μετατρέψει την αναμέτρηση σε δημοψήφισμα για το πρόσωπό του.

Το φρένο σε πολέμους, δασμούς και δαπάνες

Ο έλεγχος του Κογκρέσου δίνει στους Δημοκρατικούς εργαλεία που μέχρι τώρα έμεναν στα χαρτιά. Ο πόλεμος στο Ιράν ξεκίνησε χωρίς έγκριση του σώματος, και ψηφίσματα για τον τερματισμό των εχθροπραξιών είχαν περάσει και από τις δύο αίθουσες με τη στήριξη ακόμη και Ρεπουμπλικανών — χωρίς να εφαρμοστούν. Τώρα η νέα πλειοψηφία μπορεί να πιέσει μέσω των αμυντικών δαπανών και των διορισμών αξιωματούχων, απαιτώντας ενημέρωση και δημόσιες ακροάσεις.

Ενδεικτικό είναι το μέτωπο του προϋπολογισμού: το αίτημα Τραμπ για αύξηση 67% στις στρατιωτικές δαπάνες, στα 1,5 τρισ. δολάρια, είχε μπλοκαριστεί στη Γερουσία, με το επιχείρημα ότι δεν είχε προηγηθεί διαβούλευση για τον πόλεμο και ότι ψαλιδίζονταν κοινωνικά προγράμματα.

Στην Ουκρανία, ο έλεγχος της ημερήσιας διάταξης από τον Ιανουάριο επιτρέπει στην νέα πλειοψηφία να φέρει προς ψήφιση νέα πακέτα βοήθειας, με προοπτική μάλιστα υπερψήφισης τυχόν προεδρικού βέτο εφόσον συγκεντρωθούν τα δύο τρίτα. Παράλληλα, ο βουλευτής Γκρέγκορι Μικς έχει καταθέσει διακομματικό νομοσχέδιο για να μπλοκάρει το σχέδιο επιστροφής του ρωσικού ντίζελ στις διεθνείς αγορές.

Στο Ισραήλ, η εικόνα μέσα στο κόμμα έχει μετατοπιστεί: περίπου οι μισοί βουλευτές των Δημοκρατικών είχαν ψηφίσει υπέρ του στοπ στη στρατιωτική βοήθεια, την οποία ο Τραμπ προανήγγειλε να κόψει την ημέρα της ψηφοφορίας, ενώ αρκετοί ζητούν περιορισμούς στην προμήθεια βαρέων βομβών.

Στο εμπόριο, η αλλαγή συσχετισμών δίνει ανάσα σε συμμάχους που είχαν δεσμευτεί σε τεράστια επενδυτικά πακέτα για να γλιτώσουν δασμούς: 550 δισ. δολάρια από την Ιαπωνία, 350 δισ. από τη Νότια Κορέα. Στη Σεούλ, ο καθηγητής Οικονομικών Χέο Γιουν επισημαίνει ότι οι Δημοκρατικοί θεωρούν αυτές τις υποχρεώσεις εξαναγκασμό, χωρίς ωστόσο να σημαίνει ότι οι δύο χώρες μπορούν να τις αγνοήσουν εύκολα. Ο Καζουχίρο Μαεσίμα, από το Πανεπιστήμιο Σοφία του Τόκιο, προειδοποιεί ότι μια καθυστέρηση θα μπορούσε να φέρει πίσω τις απειλές για πρόσθετες επιβαρύνσεις. Στο Πεκίνο, η εμπορική εκεχειρία λήγει τον Ιανουάριο και ο Σι Τζινπίνγκ βλέπει έναν αποδυναμωμένο συνομιλητή — αλλά και ένα Κογκρέσο λιγότερο πρόθυμο για συμφωνίες χωρίς έλεγχο, με αυστηρότερους κανόνες σε ημιαγωγούς και τεχνητή νοημοσύνη. Στην Ευρώπη μένουν ανοιχτά ο φόρος ψηφιακών υπηρεσιών και το δάνειο 3 δισ. ευρώ της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων στην Airbus.

Το «γιατί χάσαμε» και το 2028

Σε κείμενό του, ο Τζέι Ντι Βανς, που ήταν στο ψηφοδέλτιο μαζί με τον Τραμπ το 2024, κάνει την αυτοψία: το πρόβλημα δεν ήταν η συμμετοχή, αλλά ότι πλήθος ψηφοφόρων του 2024 γύρισε την πλάτη. Τέσσερις απαντήσεις συγκέντρωσαν σχεδόν το σύνολο όσων ρωτήθηκαν τι θα τους έφερνε πίσω: «να σταματήσει ο πόλεμος», «το κόστος ζωής», «πρώτα η Αμερική», «αλλαγή στη σχέση με το Ισραήλ». Και καταλήγει: «Η αιτία που χάσαμε είναι ο πόλεμος» — σημειώνοντας ότι το είπε και ο ίδιος ο πρόεδρος.

Η Ιστορία, πάντως, δεν προσφέρεται για βιαστικά συμπεράσματα. Τα κύματα του 1994 και του 2010 δεν εμπόδισαν τους Μπιλ Κλίντον και Μπαράκ Ομπάμα να επανεκλεγούν δύο χρόνια αργότερα, ενώ η μεταπολεμική δυναμική του 1974 ξεθύμανε μέσα σε έξι χρόνια. Η επαναχάραξη των περιφερειών, άλλωστε, περιορίζει πόσες έδρες αλλάζουν πραγματικά χέρια. Ο Ντάγκλας Σόζνικ, στέλεχος της ομάδας Κλίντον στον Λευκό Οίκο τη δεκαετία του '90, μιλά για μια νέα φάση της προεδρίας Τραμπ, σαφώς πιο ασταθή.

Ο Τραμπ κρατά για δύο χρόνια ακόμη την εκτελεστική εξουσία και τα μέσα να την προβάλλει. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι άλλο: πόσα από τα σχέδια των Δημοκρατικών θα αντέξουν στη δοκιμασία της Γερουσίας και πόσο θα κρατήσει η συμμαχία που έφερε το κύμα.