Τουρκολιβυκό μνημόνιο: «Παράνομο και ανίσχυρο» απαντά η Αθήνα στον ΟΗΕ με επιστολή του Μπαλτά

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 δεν απέκτησε ούτε ίχνος νομικής υπόστασης από τη φερόμενη επικύρωσή του στη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων. Αυτό ξεκαθαρίζει η Αθήνα με επίσημη επιστολή προς τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, που κυκλοφόρησε ως έγγραφο της 81ης Γενικής Συνέλευσης με κωδικό A/81/455 και ημερομηνία διανομής την 23η Οκτωβρίου. Το κείμενο, με ημερομηνία 22 Οκτωβρίου 2026, υπογράφει η μόνιμη αντιπρόσωπος της χώρας στον ΟΗΕ, πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, κατόπιν οδηγιών της ελληνικής κυβέρνησης.

Η κίνηση δεν είναι τυπική. Η συμφωνία που υπέγραψαν στις 27 Νοεμβρίου 2019 η Τουρκία και η τότε Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης χάραξε θαλάσσια όρια ανάμεσα σε δύο κράτη που δεν έχουν καν παρακείμενες ή αντικείμενες ακτές – άρα, κατά την ελληνική θέση, δεν είχαν ποτέ κοινά σύνορα στη θάλασσα για να οριοθετήσουν.

Το πιο χτυπητό σημείο της επιστολής αφορά τον χάρτη. Το κείμενο του 2019, όπως επισημαίνεται, «παραβλέπει πλήρως την ύπαρξη πολυάριθμων ελληνικών νησιών, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης και των Δωδεκανήσων», μαζί με το δικαίωμά τους σε θαλάσσιες ζώνες πέραν της αιγιαλίτιδας. Η Αθήνα χαρακτηρίζει το αποτέλεσμα «κατάφωρη αναδιαμόρφωση της γεωγραφίας» και το τοποθετεί εκτός του διεθνούς δικαίου της θάλασσας, όπως αυτό κατοχυρώνεται στη Σύμβαση του ΟΗΕ και στην πάγια πρακτική των οριοθετήσεων.

«Το μνημόνιο είναι, επομένως, παράνομο βάσει του διεθνούς δικαίου και η πρόσφατη φερόμενη επικύρωσή του από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων δεν μπορεί ούτε να του προσδώσει οποιαδήποτε έννομη ισχύ ούτε να μεταβάλει τον νομικό χαρακτήρα του ως άκυρου και ανίσχυρου, χωρίς καμία έννομη συνέπεια»

Κάθε πράξη πάνω στις συντεταγμένες του 2019 «δεν παράγει έννομα αποτελέσματα»

Η ελληνική πλευρά δεν σταματά στην απόρριψη της συμφωνίας. Στέλνει μήνυμα ότι ό,τι στηρίχθηκε πάνω της είναι διάτρητο: κάθε πράξη που φέρεται να υιοθετήθηκε σε εφαρμογή του μνημονίου, μαζί με το νομοσχέδιο επικύρωσης, αλλά και καθετί που πατάει στις επίμαχες συντεταγμένες, «αντίκειται στο διεθνές δίκαιο και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα».

Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στο μεταγενέστερο μνημόνιο συνεργασίας για τους υδρογονάνθρακες, που υπεγράφη στις 3 Οκτωβρίου 2022 ανάμεσα στην Τουρκία και την Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας της Λιβύης. Η Αθήνα επαναλαμβάνει τη διαμαρτυρία της, στον βαθμό που εκείνη η συμφωνία επιδιώκει να εφαρμόσει το μνημόνιο του 2019 ή να πατήσει με οποιονδήποτε τρόπο στη επίμαχη οριοθέτηση, και προειδοποιεί ότι ενέργειες που θίγουν κυριαρχικά δικαιώματα ή δικαιοδοσία της Ελλάδας συνιστούν παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Η χώρα δηλώνει ότι επιφυλάσσεται των δικαιωμάτων της, κρατώντας ανοιχτό το ενδεχόμενο αντίδρασης.

Οι λιβυκές διεκδικήσεις κρατούνται σε χωριστό κάδρο

Η επιστολή δεν εξαντλείται στο διμερές μνημόνιο. Η Αθήνα απαντά και στις δικές της διεκδικήσεις που προβάλλει η Λιβύη στη Μεσόγειο, όπως καταγράφηκαν σε ρηματική διακοίνωση της λιβυκής Μόνιμης Αντιπροσωπείας προς τον Γενικό Γραμματέα στις 27 Μαΐου 2025 (έγγραφο A/79/916), με συντεταγμένες και σχετικό χάρτη για τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας. Οι θέσεις αυτές χαρακτηρίζονται «ατεκμηρίωτες και νομικά αβάσιμες», με παραπομπή στη ρηματική διακοίνωση της 3ης Σεπτεμβρίου 2025 (A/79/1005).

Η διάκριση είναι σκόπιμη: άλλο η άρνηση του τουρκολιβυκού μνημονίου, άλλο η συνολική αμφισβήτηση των λιβυκών αιτημάτων. Και στις δύο περιπτώσεις, πάντως, το μήνυμα είναι το ίδιο – καμία διαδικασία επικύρωσης δεν μπορεί να ακυρώσει δικαιώματα που πηγάζουν από το διεθνές δίκαιο.

Ο τόνος κλείνει ειρηνικά, με δέσμευση για επίλυση των οριοθετήσεων μέσω διαλόγου, καλή τη πίστει και με βάση το δίκαιο της θάλασσας, όπως δείχνουν οι συμφωνίες με την Ιταλία και την Αίγυπτο. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι άλλο: τι θα κάνει στην πράξη η Άγκυρα και πόσο θα τραβήξει το σκοινί η πλευρά που επικαλείται μια συμφωνία την οποία η Αθήνα θεωρεί ανύπαρκτη. Η απάντηση θα φανεί στη θάλασσα, όχι στα έγγραφα.

Η επιστολή ζητά από τον Γενικό Γραμματέα να κυκλοφορήσει το κείμενο ως επίσημο έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης, στο θέμα 74 της ημερήσιας διάταξης για τους ωκεανούς και το δίκαιο της θάλασσας.

Διάβασε επίσης: Η Τουρκία χαρακτηρίζει «παράνομες» τις ελληνικές θέσεις στην έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής · Σαμαράς κατά Μητσοτάκη για τα ελληνοτουρκικά: «Πολύ κοντή μνήμη» και «βέλη» για τον ΟΗΕ · Η ενίσχυση των Δημοκρατικών στο Κογκρέσο των ΗΠΑ περιπλέκει τα τουρκικά σχέδια για τα F-35