Ενδιάμεσες εκλογές ΗΠΑ: μάχη για το Κογκρέσο με τις δημοσκοπήσεις «στο μικροσκόπιο»

Σήμερα Τρίτη οι ΗΠΑ ψηφίζουν και το ερώτημα είναι ένα: ποιος θα έχει το πάνω χέρι στο Κογκρέσο τα επόμενα δύο χρόνια. Στην κάλπη κρίνονται και οι 435 έδρες της Βουλής των Αντιπροσώπων, ενώ η Γερουσία ανανεώνεται τμηματικά — περίπου το ένα τρίτο των 100 εδρών της. Μαζί, 36 θέσεις κυβερνητών και μια σειρά από τοπικά δημοψηφίσματα που αγγίζουν ζητήματα όπως οι εκλογικοί κανόνες και τα δικαιώματα των διεμφυλικών.

Για να πάρει κάποιος τη Βουλή χρειάζεται 218 έδρες. Στη Γερουσία αρκούν 51 από τις 100· αν το αποτέλεσμα είναι 50-50, η ισορροπία κρέμεται από την ψήφο του αντιπροέδρου. Το ζήτημα δεν είναι μόνο αριθμητικό: η πλειοψηφία ελέγχει τις επιτροπές και καθορίζει ποια νομοσχέδια προχωρούν. Χάνοντας ένα σώμα, ένας πρόεδρος χάνει ουσιαστικά το νομοθετικό του όπλο.

Κυβερνήτες, δημοψηφίσματα και τοπικές μάχες

Από τις 36 εκλογές για περιφέρειες κυβερνητών, στις 19 δεν κατεβαίνει ο απερχόμενος — είτε λόγω ορίου θητειών είτε γιατί δεν διεκδικεί νέα θητεία είτε γιατί αποχώρησε. Παράλληλα, μέχρι τα μέσα Οκτωβρίου είχαν καταγραφεί πάνω από 140 πρωτοβουλίες προς άμεση ψηφοφορία, σε 39 πολιτείες και στις Βόρειες Μαριάνες Νήσους.

Δικαίωμα ψήφου έχουν όλοι οι πολίτες από 18 ετών, με διαφορετικούς περιορισμούς ανά πολιτεία για όσους έχουν καταδικαστεί για κακούργημα και με άλλες διαδικασίες εγγραφής στους καταλόγους. Η ψήφος δεν είναι υπόθεση μιας ημέρας: ανάλογα με την πολιτεία, ψηφίζουν νωρίτερα ή ταχυδρομικά.

Το στοίχημα των δημοσκοπήσεων

Οι Δημοκρατικοί πάνε στις κάλπες με υψηλές προσδοκίες. Οι έρευνες τους δίνουν προβάδισμα σε περισσότερες περιφέρειες από τις 218 που χρειάζονται για τη Βουλή, ενώ στη Γερουσία το παιχνίδι είναι στο νήμα. Μια δημοσκόπηση στη Νότια Καρολίνα δείχνει ισοπαλία σε πολιτεία όπου ο Τραμπ είχε κερδίσει με 18 μονάδες το 2024, ενώ άλλες έρευνες βάζουν μπροστά τους Δημοκρατικούς σε Τέξας, Κάνσας και Μέιν.

Το πρόβλημα είναι ότι οι δημοσκοπήσεις έχουν πέσει έξω ξανά και ξανά. Ο Τραμπ ξεπέρασε τις προβλέψεις το 2016 και το 2024· το 2020, αντίθετα, η νίκη Μπάιντεν ήταν μικρότερη από ό,τι προέβλεπαν. Φέτος, ο Αμπντούλ Ελ-Σαγέντ εμφανιζόταν να κερδίζει με διψήφια διαφορά τις προκριματικές στη Γερουσία του Μίσιγκαν και τελικά πέρασε με μία μονάδα. Στο Ουισκόνσιν, υποψήφιος που προηγούνταν με σχεδόν 20 μονάδες έχασε.

«Οι συντηρητικοί, και ιδιαίτερα όσοι βρίσκονται στην άκρα Δεξιά, έχουν εκ φύσεως πολύ πιο έντονη αντισυστημική στάση. Δεν συμμετέχουν σχεδόν σε τίποτα. Απεχθάνονται το σύστημα. Αυτή είναι η πρόκληση»

Έτσι τα περιγράφει ο Κλίφορντ Γιανγκ, επικεφαλής της Ipsos Public Affairs. Τα σταθερά τηλέφωνα εγκαταλείπονται, οι άγνωστες κλήσεις δεν απαντιούνται, η προθυμία συμμετοχής πέφτει. Αν οι Ρεπουμπλικανοί υποεκπροσωπούνται συστηματικά και τα μοντέλα δεν το διορθώνουν, η εικόνα γέρνει τεχνητά προς τους Δημοκρατικούς. Οι εταιρείες δημοσκοπήσεων οφείλουν να το εξηγήσουν αυτό στους ψηφοφόρους, όχι να το ανακαλύψουν την επομένη των εκλογών.

Η ιστορία δείχνει άλλωστε ότι το κόμμα του προέδρου πληρώνει συνήθως το κόστος. Το 2010 οι Ρεπουμπλικανοί πήραν πάνω από 60 έδρες. Το 2022 οι Δημοκρατικοί έχασαν τη Βουλή αλλά με μικρή διαφορά και κράτησαν τη Γερουσία.

Γιατί αφορά την Ευρώπη

Όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα, η Ουάσιγκτον κοιτάζει όλο και πιο πολύ προς τα μέσα. Ο Τραμπ έχει κερδίσει δύο φορές την προεδρία, και ακόμη κι αν τώρα οι ψηφοφόροι τού γυρίσουν την πλάτη, η στροφή δεν αναιρείται. Η Ευρώπη άργησε να αντιληφθεί πόσο βαθιά άλλαξε το αμερικανικό πολιτικό σκηνικό — μαζί και το Δημοκρατικό Κόμμα. Μια νίκη των Δημοκρατικών δεν προεξοφλεί επιστροφή της Αμερικής στα παλιά της καθήκοντα απέναντι στους συμμάχους.