Η NOAA δίνει 70% πιθανότητα για το ισχυρότερο Ελ Νίνιο από το 1950 – τι σημαίνει για την Ελλάδα

Το Ελ Νίνιο που βρίσκεται σε εξέλιξη στον τροπικό Ειρηνικό ενισχύεται και, σύμφωνα με την αμερικανική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (NOAA), έχει πιθανότητα 70% να εξελιχθεί στο εντονότερο επεισόδιο που έχει καταγραφεί από το 1950. Η εκτίμηση αφορά το τρίμηνο Νοεμβρίου 2026 – Ιανουαρίου 2027 και μετρά την ισχύ του φαινομένου μέσα στον ωκεανό, όχι τον καιρό που θα κάνει στην Ελλάδα. Στην ίδια ανακοίνωση, που δόθηκε στη δημοσιότητα στις 8 Οκτωβρίου, η υπηρεσία ανεβάζει στο 83% την πιθανότητα το φαινόμενο να μείνει ισχυρό έως πολύ ισχυρό και το πρώτο τρίμηνο του 2027.

Κι εδώ αρχίζει η παρεξήγηση που γεμίζει τίτλους κάθε φθινόπωρο: άλλο η ένταση ενός φαινομένου χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, άλλο η πρόγνωση για το αν θα ανοίξουμε ομπρέλα στα Γιάννενα ή στη Ρόδο.

Πρόκειται για τη θερμή φάση του ENSO (El Niño–Southern Oscillation), ενός φυσικού συστήματος όπου ωκεανός και ατμόσφαιρα αλληλεπιδρούν πάνω από τον ισημερινό Ειρηνικό. Στα επεισόδια Ελ Νίνιο η θάλασσα στον κεντρικό και ανατολικό τροπικό Ειρηνικό ζεσταίνεται περισσότερο από το κανονικό, οι άνεμοι αλλάζουν, η ατμοσφαιρική πίεση μεταβάλλεται και οι βροχές πέφτουν αλλού. Η ψυχρή φάση του ίδιου συστήματος λέγεται Λα Νίνια. Τα επεισόδια δεν έχουν σταθερή περιοδικότητα — εμφανίζονται συνήθως κάθε δύο με επτά χρόνια — και διαρκούν από εννέα έως δώδεκα μήνες, με κορύφωση συνήθως στον χειμώνα του βόρειου ημισφαιρίου.

Γιατί δεν σημαίνει αυτόματα κρύο και βροχές στην Ελλάδα

Ο Αθανάσιος Αργυρίου, καθηγητής στο Εργαστήριο Φυσικής της Ατμόσφαιρας του Πανεπιστημίου Πατρών, εξηγεί ότι η ζέστη του Ειρηνικού αλλάζει τον τρόπο που κινούνται οι αέριες μάζες πάνω από τον Βόρειο Ατλαντικό και τη γηραιά ήπειρο: μετακινούνται οι αεροχείμαρροι, αλλάζουν οι διαδρομές των βαρομετρικών χαμηλών και μεταβάλλεται η μεταφορά θερμότητας και υγρασίας προς τη Μεσόγειο. Ανάλογα με τη διάταξη που θα κρατήσει, μπορεί να ευνοηθούν είτε οι βροχές είτε οι ψυχρές εισβολές είτε πιο ήπιες περίοδοι. Κανένα από αυτά δεν είναι προαποφασισμένο.

Η βιβλιογραφία έχει εντοπίσει στατιστικές σχέσεις ανάμεσα στο ENSO και τη μεταβλητότητα των βροχών στη Μεσόγειο, όμως οι σχέσεις αυτές δεν μένουν σταθερές στον χρόνο. Σε αρκετές μελέτες το πρόσημο της συσχέτισης βγαίνει διαφορετικό, ως και αντίστροφο, ανάμεσα στο δυτικό και το ανατολικό κομμάτι της λεκάνης. Έρευνα με καταγραφές περίπου ενός αιώνα από τα Ιόνια νησιά και την Απουλία της Ιταλίας βρήκε στατιστικά σημαντικές σχέσεις, κυρίως σε κλίμακα δεκαετιών, με την κύμανση του Βορείου Ατλαντικού (NAO) να παίζει κι αυτή τον ρόλο της. Τίποτα από αυτά δεν προβλέπει τι θα γίνει φέτος στο Ιόνιο.

Η γεωγραφία μετράει εξίσου. Η δυτική Ελλάδα δέχεται συστήματα που έρχονται από το Ιόνιο, ενώ το Αιγαίο και η ανατολική ηπειρωτική χώρα μπορεί να ζήσουν τελείως διαφορετική εικόνα τον ίδιο μήνα, λόγω κυκλοφορίας και ανάγλυφου. Ο καθηγητής τονίζει ότι δεν υπάρχει μέχρι σήμερα τεκμηριωμένος και σταθερός μηχανισμός που να δείχνει εκ των προτέρων ποιες περιοχές θα δεχτούν το μεγαλύτερο βάρος.

Τι κοιτάζουν οι μετεωρολόγοι

Για μια αξιόπιστη εκτίμηση χρειάζονται οι εποχικές προγνώσεις αριθμητικών μοντέλων, όπως εκείνα του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων (ECMWF), πάντα μαζί με την αβεβαιότητα που τις συνοδεύει. Το Ελ Νίνιο είναι ένας παράγοντας στο παζλ, όχι η απάντηση. Ένα ισχυρό επεισόδιο δεν ορίζει από μόνο του αν οι θερμοκρασίες θα πέσουν κάτω ή θα μείνουν πάνω από τα κανονικά επίπεδα, ούτε αν η βροχή θα ξεπεράσει τις συνηθισμένες κλιματικές τιμές.

Το στοίχημα για το επόμενο διάστημα είναι να μη μετατραπεί μια επιστημονική εκτίμηση για τον Ειρηνικό σε λαϊκή προφητεία για τον ελληνικό χειμώνα. Οι πολίτες χρειάζονται έγκαιρη, καθαρή ενημέρωση από τις επίσημες προγνώσεις — όχι πρωτοσέλιδα που άλλοτε υπόσχονται «χιονοκύκλωνα» και άλλοτε «αιώνιο καλοκαίρι» με το ίδιο δεδομένο. Το τι θα συμβεί στην πράξη θα το κρίνει η πορεία των συστημάτων τους επόμενους μήνες, και εκεί θα φανεί αν η σεζόν θα είναι βροχερή, ψυχρή ή ήπια.